woonerf?

Woonerf (czyt. wonerf) to holenderskie słowo, które w wolnym tłumaczeniu oznacza ,,ulicę
do życia” lub ,,miejsce do mieszkania". Termin ten został stworzony w latach 70
w Holandii, aby określić nowatorski sposób projektowania ulic - taki, w którym godzi się
interesy wszystkich uczestników ruchu, a ulice stają się przestrzeniami przyjaznymi dla
mieszkańców.  Pierwsze woonerfy powstawały na małych osiedlowych ulicach, gdzie ruch
samochodowy był stosunkowo niewielki, a także w pobliżu szkół i przedszkoli, gdzie
chciano zwiększyć bezpieczeństwo pieszych i cyklistów. To co było rewolucyjne w idei
woonerf to zupełnie nowatorskie podejście do tego, czym może być ulica.
idea ulic - podwórców


Od końca lat 40 przemysł samochodowy doprowadzał do sytuacji, w której ulice niegdyś
zielone i zdominowane przez pieszych, zostały podporządkowywane głównie jednemu
uczestnikowi ruchu - samochodowi. Prędkości jakie osiągały samochody, a także ich
specyfika poruszania się wymusiły dość powszechny dzisiaj krajobraz - wąskie chodniki
przy fasadach budynków, przekrój ulicy zdominowany przez jezdnię, zmarginalizowaną
zieleń i w zasadzie nieistniejącą małą architekturę mogącą służyć pieszym i rowerzystom.
Jeżeli dodamy do tego stosunkowo dużą przestrzeń jakiej potrzeba do zaparkowania
samochodu to szybko stwierdzimy, że ulice stały się w zasadzie obszarami
monofunkcyjnymi - służącymi wyłącznie przemieszczaniu się samochodem. Można
powiedzieć, że gwałtowny rozwój motoryzacji zaczął w sposób dość ekspansywny
zawłaszczać te elementy miasta, które stanowią o jego estetyce, funkcjonalności i przede
wszystkim - wygodzie oraz bezpieczeństwie niechronionych uczestników ruchu.
Największym problemem jest to, że dominacja samochodu w krótkim czasie przeobraziła
nie tylko główne arterie komunikacyjne, ale też wkradała się do najmniejszych zakątków
miast - małych osiedlowych uliczek, zabytkowych starówek oraz potencjalnych terenów
rekreacyjnych.
w XX wieku
Opisane powyżej zjawisko było już w połowie ubiegłego wieku na tyle powszechne,
że zaczęło trwale przekształcać urbanistykę zachodnich miast. Ponieważ sytuacja stawała
się coraz bardziej krytyczna, to właśnie w Holandii zaczęto się zastanawiać, czy jest jakiś
sposób pogodzenia konieczności (wygody?) poruszania się samochodem z potrzebą
stworzenia na powrót estetycznych i bezpiecznych ulic. Zważywszy, że znaczna liczba
mieszkańców mieszkała przy ulicach o charakterze dojazdowym (nie pełniących ważnej
roli w systemie komunikacyjnym) uznano, że to właśnie na ich zmianę należy położyć
szczególny nacisk.











Ponieważ konwencjonalne projektowanie ulicy (dwa chodniki, ewentualne miejsca
postojowe oraz szeroka jezdnia) dość bezwzględnie mówiło każdemu uczestnikowi ruchu
gdzie jest jego miejsce (nierzadko antagonizując ich ze sobą), postanowiono z niego
zrezygnować. Woonerfy jako takie nie posiadają ścisłego podziału na jezdnię i chodniki,
a całość przekroju ulicy jest dostępna pieszym. Co więcej liniowość i powtarzalność
umiejscowienia poszczególnych elementów ulicy (latarni, ławek, drzew, zieleńców, miejsc
parkingowych etc.) jest celowo zaburzona - tak, aby ruch pojazdów mechanicznych nie
odbywał się po linii prostej (co dodatkowo ogranicza ich prędkość). Uwolnienie ulicy ze
sztywnego podziału pozwoliło stworzyć jeszcze jeden pozytywny aspekt - o kilkadziesiąt
procent zwiększyć powierzchnię dostępną pod zieleń i miejsca rekreacji dla mieszkańców.
Należy zwrócić uwagę, że powyższe rozwiązanie jest o tyle praktyczne, że przy zachowaniu
wszystkich niezbędnych funkcji jakie powinna spełniać ulica staje się ona miejscem
sprzyjającym spędzaniu na niej czasu przez mieszkańców.

woonerf a shared space
powrót
jak to zrobić?
Fryburg Bryzgowijski - dzieci bez opieki dorosłych bawią się na środku ulicy.
Łódź, ul. Okopowa - remont gruntowej ulicy zupełnie zniszczył jej potencjał. Ulica jest nieprzelotowa, znajduje się przy niej jedynie kilka posesji mieszkalnych. Główny nacisk położono na jezdnię, która ma dwa (!) pasy ruchu. Piesi mają często utrudnioną drogę, ze względu na auta zaparkowane na chodnikach.
Budapeszt, Raday Utca - zrezygnowano z podziałów wysokościowych ulicy. Tor ruchu pojazdów jest wykrzywiony, a w miejscu tzw. ,,szykan" umiejscowiono ławki dla mieszkańców lub miejsca postojowe. Pojawiły się też zieleńce oraz niewielkie drzewa ozdobne.
Stuttgart, Königstraße - skrzyżowanie zostało zaprojektowane jako część wspólna dla pojazdów oraz pieszych. To na kierowcy ciąży obowiązek ,,zwiększonej uwagi".
Pojęcie ,,shared space” czyli w języku polskim ,,przestrzeni współdzielonej” opisuje
zjawisko projektowe podobne do stref typu woonerf, ale z kilkoma zasadniczymi
różnicami. Woonerf w swojej idei jest czymś więcej niż wyłącznie ulicą o uspokojonym
ruchu ze zniesionym podziałem na jezdnię i chodniki. Na ulicach - woonerfach pojawia się
nowa funkcja - rekreacyjna, która w maksymalnym zakresie powinna rekompensować
braki lokalnej architektury mieszkaniowej.











Często zdarza się jednak, że znaczna ilość ulic osiedlowych posiada zabudowę mieszkalną
posiadającą własne ogródki. W takiej sytuacji w dalszym ciągu wprowadzenie strefy
zamieszkania jest dobrym rozwiązaniem, jednak projektowanie funkcji rekreacyjnych nie
jest już koniecznością - mieszkańcy i tak chętniej będą spędzać czas na swoich prywatnych
posesjach. Czasami ulica jest po prostu zbyt wąska by móc wprowadzić inną funkcję niż
komunikacyjna (np. niektóre uliczki w średniowiecznych starówkach) - wtedy ,,shared
space” jest najbardziej naturalnym i ekonomicznym rozwiązaniem.
Można uznać, że każdy woonerf jest strefą współdzieloną, jednak nie każda strefa
współdzielona jest woonerfem.
Koncepcja ,,ulic do życia” została stworzona  po raz pierwszy w latach 70 i sama w sobie była rewolucyjna - twierdziła ona, że ulica stanie się tym bardziej bezpieczna i funkcjonalna im bardziej wymieszamy jej poszczególne elementy oraz wszystkich uczestników ruchu.
W ścisłej zabudowie śródmiejskiej, gdzie zarówno zieleń jak i miejsce do wypoczynku mieszkańców w obrębie posesji jest ograniczone, to właśnie ulica powinna stanowić  minimalną ,,rekompensatę” takich braków.
Pierwszy w Polsce portal poświęcony tworzeniu ulic przyjaznych mieszkańcom
menu    |  aktualności/archiwum   |   woonerf?   |  jak to zrobić?   |   przykłady ze świata   |  woonerfy w Łodzi   |   kalendarium      
twój woonerf w budżecie obywatelskim   |   kontakt/współpraca